Wat is ontwikkelingspsychologie?

Ooit zul je je wel eens afvragen hoe je de persoon bent geworden die je nu bent, of waarom sommige mensen zich anders gedragen dan anderen. Misschien heb je je ook wel eens afgevraagd waarom een vrolijk kind kan uitgroeien tot een opstandige tiener, of waarom mensen andere opvattingen, waarden of principes aannemen naarmate ze ouder worden.

Dit zijn enkele voorbeelden van vragen die de basis vormen van de ontwikkelingspsychologie.

Wat is ontwikkelingspsychologie?

Tijdens ons leven maken we verschillende vitale ontwikkelingsfasen door, waarin elk individu groeit en zich aanpast op sommige gestandaardiseerde en sommige unieke manieren. Het vakgebied van de ontwikkelingspsychologie richt zich primair op de studie van de menselijke ontwikkeling door deze vitale stadia heen, en de ontdekking van nieuwe en betere manieren voor mensen om hun potentieel in elk ontwikkelingsstadium te maximaliseren.

De American Psychological Association omschrijft ontwikkelingspsychologie als de studie van menselijke groei en veranderingen gedurende het hele leven, waaronder: fysieke, cognitieve, sociale, intellectuele, perceptuele, persoonlijkheids-, en emotionele groei. De studie van ontwikkelingspsychologie is van groot belang om te begrijpen hoe we leren en ons aanpassen.

Ontwikkelingspsychologie hield zich oorspronkelijk voornamelijk bezig met kinderpsychologie, maar de reikwijdte van dit vakgebied is in de loop der jaren verbreed. Tegenwoordig richt het zich op elke fase in de menselijke groei, van babytijd tot ouderdom. Ontwikkelingspsychologie onderzoekt hoe baby’s het vermogen ontwikkelen om in de wereld te functioneren, de veranderingen die optreden tijdens de adolescentie en de volwassenheid, en de reden waarom het menselijk lichaam en de menselijke geest op oudere leeftijd vaak achteruitgaan.

De studie van ontwikkelingspsychologie is omvangrijk, en er worden regelmatig nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen gedaan in elk stadium van groei en ontwikkeling. De American Psychological Association publiceert maandelijks een vaktijdschrift met peer-review dat de kennis over ontwikkeling gedurende het hele menselijke leven wil bevorderen. Het tijdschrift heeft belangrijke bijdragen geleverd op het gebied van ontwikkelingspsychologie, met opmerkelijke onderzoeksresultaten over hoe hoge loodniveaus bijdragen aan een lager IQ en de aandachtsspanne bij kinderen verminderen, en over de schadelijke effecten van het blootstellen van kinderen aan geweld op televisie en in videospelletjes.

Theorieën van ontwikkelingspsychologie

Ontwikkelingspsychologen bestuderen nog steeds de manieren waarop kinderen zich ontwikkelen, en hoe hun ontwikkeling hen later in hun leven beïnvloedt. Uitgebreid onderzoek op het gebied van de ontwikkeling van kinderen heeft een aantal theorieën voortgebracht die inzicht geven in welke factoren van invloed zijn op de ontwikkeling van een kind en de acties die de ontwikkeling van een kind maximaliseren en tegelijkertijd potentiële ontwikkelingsachterstanden minimaliseren.

De volgende zijn enkele van de meest algemeen erkende theorieën op dit gebied.

Psychoseksuele Ontwikkelingstheorie

Bij het ontwikkelen van het gebied van de psychoanalyse heeft de beroemde psycholoog Sigmund Freud belangrijke bijdragen geleverd aan het gebied van de ontwikkelingspsychologie, waaronder de psychoseksuele ontwikkelingstheorie. Freud stelde dat de ervaringen van een persoon in verschillende stadia van de kindertijd direct van invloed zijn op het gedrag en de persoonlijkheid van die persoon later in hun volwassen leven.

Volgens deze theorie zijn er vijf universele stadia van ontwikkeling. Elk stadium is gecentreerd rond een erogene zone, die de bron is van de psychoseksuele energie van een persoon. In elk ontwikkelingsstadium bestaat er een zekere spanning tussen het bewuste (waar een persoon zich bewust is van zijn mentale processen) en het onbewuste (de mentale processen waar een persoon zich niet bewust van is); deze spanning ontstaat omdat het bewuste vaak werkt om het onbewuste te onderdrukken.

Freud geloofde dat wanneer een kind elk van deze stadia met succes doorloopt, de ontwikkeling culmineert in een gezonde persoonlijkheid op volwassen leeftijd. Wanneer een kind echter niet in staat is om de uitdagingen van een bepaald stadium te overwinnen, zal dit een negatieve invloed hebben op zijn gedrag als volwassene. Hoewel de theorie decennia lang ongelooflijk invloedrijk was, heeft Freud’s theorie van psychoseksuele ontwikkeling vandaag de dag minder invloed.

Psychosociale Ontwikkelingstheorie

Deze theorie werd ontwikkeld door de bekende psychoanalyticus Erik Erikson, en suggereert dat de menselijke groei door alle stadia heen, van kindertijd tot volwassenheid, kan worden georganiseerd in acht verschillende stadia. Volgens Erikson, stelt elke levensfase een existentieel dilemma voor dat een persoon met succes moet doorstaan om positieve deugden te verwerven. Als een van deze hindernissen niet wordt opgelost, kan dat leiden tot het ontwikkelen van een negatieve kijk op de wereld, wat de groei en ontwikkeling van een persoon verder beïnvloedt.

Eriksons psychosociale ontwikkelingstheorie is in het algemeen gebaseerd op sociale interacties en de conflicten die zich tijdens elke ontwikkelingsfase voordoen. De theorie suggereert dat het blootstellen van een persoon aan sociale interactie en een breed scala aan ervaringen belangrijk is voor het bereiken van positieve resultaten in elk stadium.

Aanhankelijkheidstheorie

Voorgesteld door een andere opmerkelijke psychoanalyticus John Bowlby, houdt de aanhankelijkheidstheorie zich voornamelijk bezig met de noodzaak van vroege betekenisvolle relaties in de ontwikkeling van een kind. De theorie stelt dat deze relaties een kind helpen om gehechtheid te vormen aan een aantal mensen, plaatsen of dingen, en dat deze gehechtheid op haar beurt een grote invloed heeft op verdere ontwikkelingspatronen in de loop van het leven van het kind.

Deze theorie suggereert ook dat de behoefte om gehechtheid te vormen zich op natuurlijke wijze in een kind ontwikkelt als een overlevingsinstinct, en verklaart waarom een kind waarschijnlijk meer geneigd zal zijn naar relaties die hen een vorm van fysieke of psychologische veiligheid bieden.

Sociale Leertheorie

Albert Bandura, een van de pioniers op het gebied van de ontwikkelingspsychologie, geloofde dat de ontwikkeling van een kind niet hoofdzakelijk voortkomt uit het leren door directe ervaring, maar door modellering en eenvoudige observaties. Bandura’s theorie suggereert dat leren effectief kan worden bereikt door te luisteren naar instructies over hoe gedrag moet worden uitgevoerd, of door het aandachtig observeren van echte of fictieve personen die dit gedrag uitoefenen.

Cognitieve Ontwikkelingstheorie

De Zwitserse theoreticus Jean Piaget huldigde de nu algemeen aanvaarde opvatting dat kinderen heel anders denken dan volwassenen. Een van de taken van volwassenen en verzorgers bestaat er dan ook in kinderen geschikte materialen aan te reiken om hen te helpen interactievaardigheden te ontwikkelen en hun vermogen tot reflectie op hun handelingen te verbeteren.

Volgens Piaget verloopt de intellectuele ontwikkeling in vier stadia, waarbij elk stadium bestaat uit vaardigheden die een kind moet beheersen voordat het naar het volgende stadium kan overgaan. Het succesvol doorlopen van elk van deze stadia is noodzakelijk voor de ontwikkeling van een gezond denk- en gedragsproces.

Levensfasen in de ontwikkelingspsychologie

De ontwikkelingspsychologie houdt zich evenzeer bezig met de studie van de ontwikkeling in de verschillende levensfasen. In elk van deze stadia is er een belangrijke gebeurtenis die een persoon naar verwachting op natuurlijke wijze zal doormaken.

Prenatale ontwikkeling

Dit is het eerste stadium van het leven waarin de conceptie plaatsvindt en het kind zich begint te ontwikkelen. Op dit punt houden ontwikkelingspsychologen zich voornamelijk bezig met de omgevings- en voedingsfactoren die kunnen leiden tot geboorteafwijkingen, evenals factoren zoals drugsgebruik door de moeder of erfelijke ziekten die van invloed kunnen zijn op het kind bij de bevalling.

Vroege kindertijd

De vroege kindertijdfase brengt fenomenale levensveranderingen met zich mee en is ook het beginpunt van mijlpaalgebeurtenissen zoals het leren van taal, het verkrijgen van een zekere mate van onafhankelijkheid en het observeren hoe de wereld in elkaar zit. In deze fase vindt het leren plaats door middel van een geleidelijk proces, en ontwikkelingspsychologen richten zich op het helpen van het kind bij het bereiken van volledige fysieke, cognitieve en emotionele groei.

Middle Childhood

In deze ontwikkelingsfase wordt een kind aangemoedigd om meer te leren over sociale interacties buiten het gezin als ze door de eerste klassen van de school gaan. In deze fase verfijnen kinderen vaak hun motorische vaardigheden en beginnen ze te socialiseren met andere kinderen. De belangrijkste zorg in de midden-jeugd is ervoor te zorgen dat deze vaardigheden niet worden belemmerd door sociale, emotionele of gedragsmatige uitdagingen.

Adolescentie

De adolescentiefase brengt een volledige overgang naar de puberteit, evenals een verhoogd gevoel van volwassenheid en onafhankelijkheid. In dit stadium zal een kind waarschijnlijk een aantal psychologische dilemma’s doormaken als gevolg van de snelle lichamelijke en geestelijke groei en van invloeden van buitenaf, zoals druk van leeftijdgenoten. Dit resulteert in de behoefte van een kind om ervaringen op te doen die het kind zullen helpen een unieke identiteit te vormen.

Early Adulthood

De twintiger en dertiger jaren staan bekend als het vroege volwassenheidsstadium. Dit is waar een persoon op een psychologisch hoogtepunt is, en de belangrijkste focus in dit stadium ligt op carrièredoelen en het opbouwen van relaties. Sommigen die in dit stadium moeite hebben met het opbouwen van duurzame relaties, kunnen worstelen met gevoelens van eenzaamheid.

Midden-volwassenheid

De late dertiger tot midden zestiger jaren staan bekend als het midden-volwassenheidsstadium, waarin het ouder worden meer merkbaar wordt en iemands verwachtingen van het leven opnieuw worden geëvalueerd en realistischer kunnen worden. In deze fase zijn veel mensen geneigd om te zoeken naar een gevoel van doel en naar manieren om een zinvolle bijdrage te leveren aan de samenleving.

Old Age

Deze levensfase vertegenwoordigt een tijd waarin een persoon wordt geconfronteerd met de fysieke, mentale en emotionele problemen die gepaard gaan met het verouderingsproces. Veel voorkomende zorgen in deze fase zijn onder meer lichamelijke gezondheidsproblemen en geestelijke achteruitgang.

Ontwikkelingspsychologie en geestelijke gezondheid

Er is een definitief verband tussen ontwikkelingspsychologie en geestelijke gezondheid, omdat geestesziekten soms kunnen voortvloeien uit risicofactoren in de kindertijd. Het voorkomen van vermijdbare risicofactoren, zoals drugsgebruik, kan de kans op het ontwikkelen van een psychische aandoening op latere leeftijd aanzienlijk verkleinen.

Kinderen ontwikkelen zich in verschillende tempo’s, maar wanneer een kind niet in staat is om bepaalde mijlpalen te bereiken, kan dit een indicator zijn van een psychische aandoening of een psychische stoornis. In deze gevallen worden ouders en verzorgers aangemoedigd om een ontwikkelingspsycholoog te raadplegen die nauw met het kind zal samenwerken om de mate van het probleem vast te stellen en effectieve manieren zal bedenken voor het kind om het te overwinnen of te beheersen. Ontwikkelingspsychologie biedt ook manieren om cognitieve, gedragsmatige en emotionele uitdagingen bij adolescenten en volwassenen te beheersen en te controleren.

Plaats een reactie