Wat is etnobotanie?

Ethnobotanie wordt gedefinieerd als de studie van de relatie tussen mensen en planten en verwijst meestal naar de studie van inheems gebruik van planten. Met andere woorden, het is het huwelijk tussen culturele antropologie en plantkunde, een studie die de rol onderzoekt van planten als medicijn, voeding, natuurlijke hulpbronnen of poorten naar de goden. Doorgaans wordt het als een betrekkelijk jong studiegebied beschouwd. Officieel wordt het pas sinds een honderdtal jaren als een academische discipline erkend. Deze opvatting is echter misleidend. In feite is het onderzoek van planten en hun gebruik een van de meest primaire menselijke bezigheden, die al tienduizenden, zo niet honderdduizenden jaren door alle culturen wordt beoefend – alleen heette het toen nog niet “Etnobotanie”. Mensen zijn altijd afhankelijk geweest van planten voor hun primaire behoeften (voedsel, onderdak, warmte, medicijnen, enz. enz.), en hebben dus op natuurlijke wijze het gebruik ervan geleerd. Tijdens nomadische zwerftochten werd deze kennis uitgewisseld met naburige stammen, vrienden en vijanden en geleidelijk uitgebreid. Zo is plantenkennis sinds het begin der tijden over de hele wereld verspreid – en vaak zijn de planten zelf ook meeverspreid. Wat de meer recente geschiedenis betreft, zijn er talrijke verslagen van etnobotanische veldtochten en verwervingen, alsmede gedetailleerde beschrijvingen van planten en hun toepassingen die dateren uit de preklassieke tijd. De Arabieren bijvoorbeeld hadden een levendige belangstelling voor planten. Op hun expedities naar het Oosten verzamelden zij veel informatie over het gebruik van plaatselijke planten en brachten zij evenveel nieuwe planten mee terug als zij hadden meegenomen. Hetzelfde geldt voor elk veroverend volk dat zich op vreemd en onontgonnen terrein waagde. De Romeinen, op hun kruistocht door Europa, zochten actief de plaatselijke kruidkundigen op en gebruikten hun kennis vaak door hen in dienst van hun troepen te nemen. Planten waren big business in de Oude Wereld en veel van de oudste handelsroutes werden in feite opgezet voor de handel in plantaardige producten, zoals wierook, exotische specerijen of zijde uit het Oosten.De Spaanse conquistadores hielden ook gedetailleerde registers bij van de planten die werden gebruikt door de inheemse bevolking die zij in de Nieuwe Wereld aantroffen. In feite was Columbus’ ‘ontdekking’ van de Amerika’s een ’toevallig’ neveneffect van zijn zoektocht naar een snellere weg naar India en de winstgevende allure van Zuidoost-Azië. Wat hij vond was niet de peper of nootmuskaat waarop hij had gehoopt, maar de planten die hij en latere expedities meebrachten, hebben een even belangrijke rol gespeeld en zijn sindsdien onmisbare bestanddelen van het westerse dieet geworden. Stel je de Italiaanse keuken voor zonder tomaten of een Iers dieet zonder aardappelen! Aldus is etnobotanie werkelijk een van de oudste gebieden van menselijk onderzoek. Misschien is het omdat het zo fundamenteel was voor ons bestaan, dat het pas onlangs erkenning kreeg als wetenschap. Wetenschappelijk onderzoek wordt gekenmerkt door een “subject/object”-relatie, waarbij de waarnemer zich moet losmaken van het waargenomene. Dit betekent in feite dat er geen sprake meer is van een betrokken interactie met planten. Misschien omdat ze minder belangrijk zijn geworden, d.w.z. minder aanwezig in ons bewustzijn in dit technologische tijdperk, zijn ze uit de sfeer van de directe ervaring (persoonlijke relatie) gedrongen naar het domein van de uiterlijke verschijnselen, waar ze objectief en rationeel kunnen worden bestudeerd, gelabeld en van wetenschappelijke namen voorzien, ontleed en geanalyseerd op zoek naar “actieve verbindingen” die vervolgens kunnen worden geëxploiteerd als nieuwe wondermiddelen.

Plaats een reactie