Juana van Castilië en haar waanzin

Advertenties

door Heather R. Darsie

Juana la Loca, of Joanna de Gek, was de oudere zus van Catharina van Aragon en schoonzus van Hendrik VIII van Engeland. Juana werd geboren op 6 november 1479, als dochter van de geduchte Isabella van Castilië en Isabella’s echtgenoot Ferdinand van Aragon. Juana stond tijdens haar leven bekend als Juana van Castilië. Juana trouwde met Filips van Habsburg, bekend als de Knappe, in 1496. Juana was 16 jaar oud. Deze verbintenis bracht het Spaanse deel van het Heilige Roomse Rijk voort via Juana’s en Filips’ zonen.

Pagina uit een koorboek voor Filips de Schone en Juana van Castilië (ca. 1504-6). Brussel, Koninklijke Bibliotheek, Ms. 9126; in het bezit van AlamireFoundation.org.

Juana kreeg later zes kinderen met haar man, vier meisjes en twee jongens. Beide jongens werden Heilige Roomse Keizers als Karel V en Ferdinand I. Juana’s vier dochters trouwden ook goed. Eleanor trouwde met een koning van Portugal en de koning van Frankrijk, Isabella met de koning van Denemarken, Maria met de koning van Hongarije en Bohemen, en Catharina met een koning van Portugal. Maria werd op jonge leeftijd weduwe, en werd gedurende het grootste deel van haar leven regentes van haar broer Karel V voor de Lage Landen.

Juana was een intelligente jonge vrouw en kreeg, net als haar zusters, een behoorlijke opleiding voor die tijd. Naar verluidt kon Juana de drie belangrijkste talen van het Iberisch schiereiland spreken, naast Latijn en Frans. Als meisje werd van Juana verwacht dat ze een goed huwelijk zou sluiten. Waarschijnlijk werd haar niets geleerd over staatkunde, militaire strategie of politiek. Zij was het derde kind van Isabella en Ferdinand, en de tweede dochter.

Vleugels van het Laatste Oordeel Drieluik van Zierikzee, door de Meester van Afflighem, waarop Filips von Habsburg en Juana van Castilië ca. 1500, in het bezit van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België.

Juana werd nooit geacht Prinses van Asturië te worden, een titel voor de troonopvolger van Aragon. Dit is vergelijkbaar met de Engelse titel van Prins of Prinses van Wales. Men had nooit verwacht dat Juana koningin van Spanje zou worden. Juana had immers twee oudere broers en zussen, haar zuster Isabella en broer Juan. Juan stierf helaas in 1497 op 19 jarige leeftijd, mogelijk aan tuberculose. Isabella stierf in 1498. Juan’s enige dochter was toen nog geboren; Isabella stierf kort na de geboorte van haar zoon Miguel. Miguel stierf in 1500 voordat hij 2 jaar oud werd.

Deze opeenvolging van sterfgevallen katapulteerde Juana snel naar haar nieuwe positie. Juana’s echtgenoot Filips verklaarde Juana en zichzelf, misschien wat onbeleefd, tot prinsen van Castilië. Dit werd gezien als een belediging voor de nagedachtenis van Juana’s pas overleden broer. Juana’s moeder, de geduchte katholieke vorstin Isabella, overleed in 1504. Dit liet de troon van Castilië en León over aan Juana. Zij erfde het Koninkrijk van Aragon van haar vader bij diens dood in 1517.

In 1504 begon Juana tekenen van geestelijke instabiliteit te vertonen toen haar moeder, Isabella, werd getroffen door koorts. Zoals haar hele leven al te zien was, at of sliep Juana niet toen haar moeder ziek werd. Na een bezoek aan haar moeder wenste Juana zich bij haar echtgenoot in Vlaanderen te voegen, wat zou betekenen dat zij door Frankrijk zou moeten reizen in een tijd dat Frankrijk en Castilië in oorlog waren. Toen haar het vertrek naar Vlaanderen werd belet, werd de vierentwintigjarige Juana woedend. Men moet in gedachten houden dat Juana rouwde om het verlies van haar moeder, van wie ze veel hield, en dat Juana al vier kinderen had, van wie de oudste zes jaar werd op 15 november 1504, enkele dagen voordat Isabella op 26 november 1504 overleed. Juana’s gedrag werd later gezien als een teken van geestelijke instabiliteit.

Een van Juana’s meest beruchte, lugubere uitingen van geestelijke instabiliteit deed zich misschien voor toen haar echtgenoot stierf in september 1506. Juana was al bekend om haar jaloerse woede over de minnaressen van haar man, en zou zelfs zo ver zijn gegaan dat ze tenminste één van hen had aangevallen. Hoogzwanger reisde Juana met het lichaam van haar echtgenoot van Burgos naar Granada, waar hij begraven zou worden. Dit is een afstand van 668 kilometer, die in een auto 6,5 uur zou duren. Juana zou de kist van haar man hebben geopend om hem te omhelzen en te kussen.

Mogelijk Juana van Castilië, kunstenares en museum onbekend.

Helaas verspreidde Juana’s echtgenoot Filips geruchten over haar waanzin toen hij nog in leven was. Haar gedrag na zijn dood kan de geruchten over haar waanzin hebben versterkt. Juana’s zoon Karel, die de Heilige Roomse Keizer Karel V werd, nam uiteindelijk de rol van regent over van Juana, en vervolgens die van koning. In 1509 werd Juana in het koninklijk klooster van Santa Clara in Tordesillas, Castilië, geplaatst of trok zij zich terug. Karel verbood Juana om bezoek te ontvangen. Zij stierf in 1555, 75 jaar oud. Juana overleefde al haar broers en zussen, inclusief Catharina van Aragon. Juana’s zoon Karel stierf zelf in 1559, slechts enkele jaren na zijn in de steek gelaten moeder.

Was Juana echt gek? Werd ze ondermijnd door haar man of zoon? Juana’s grootmoeder van moederszijde, Isabella van Portugal, leed vermoedelijk ook aan geestesziekte en werd naar een klooster gestuurd. Juana’s kleinzoon Carlos en achterkleindochter Maria van Oostenrijk, hertogin van Jülich-Cleves-Berg, zouden ook gek geworden zijn. Men denkt dat Juana aan een breed scala van geestesziekten leed, waaronder schizofrenie en depressie. Het lijkt er echter op dat haar gedrag escaleerde als reactie op de reeks sterfgevallen die haar familie in de jaren 1490 en 1500 trof. Juana’s broers en zussen en neef stierven in de late jaren 1490, haar moeder stierf in 1504, en haar man in 1506. Juana was gedurende haar korte achtjarige huwelijk vaak zwanger of herstellende van een bevalling, in een tijd waarin zij rouwde om het verlies van haar familieleden. Daar kwam nog bij dat Filips bekend stond om zijn vele minnaressen.

Zowel Filips de Schone als Karel V hadden er veel baat bij dat Juana ongeschikt werd verklaard. Ze werd ook door haar zoon naar een klooster gestuurd, of misschien wel verbannen, en mocht voor de rest van haar leven geen bezoek meer ontvangen. Dus was Juana gek, of was ze het slachtoffer van meedogenloze individuen in haar leven? Wat denk jij?

Vindt u het leuk om over de Vroegmoderne periode te leren? Bent u geïnteresseerd in de geschiedenis van Tudor of de geschiedenis van de vrouw? Bekijk dan mijn boek, Anna, Hertogin van Kleef: The King’s ‘Beloved Sister’, een nieuwe biografie over Anna van Kleef verteld vanuit Duits perspectief!

UK Hardcover

UK Kindle

US Hardcover

US Kindle

Bekijk ook mijn nieuwe podcast, Tudor Speeches.

Je zou ook kunnen houden van

  1. De vier vrouwen van Filips II
  2. Mary, Koningin der Schotten: Wat een verschil twee jaar kan maken
  3. The White Rose
  4. The Armada is Coming!
  5. Gloriana’s Regenboog: Elizabeth I and the Rainbow Portrait

Sources & Suggested Reading

  1. “Tordesillas, More than Just Where Spain and Portugal Divided up the World.” http://www.spain.info/en_US/reportajes/tordesillas_mucho_mas_que_el_lugar_donde_se_repartio_el_mundo.html Retrieved 24 February 2017.
  2. Aram , Bethany. Juana de Gek: Soevereiniteit en Dynastie in Renaissance Europa. Baltimore: John Hopkins UP (2005).
  3. Espi Forcen, M.D., Fernando. “Het tragische verhaal van Joanna de Gek.” Journal of Humanist Psychiatry, Vol. 2, Iss. 2 (Spring 2014).
Advertenties

Plaats een reactie